لاتینی فلسفه ءِ سرا تْرانے
امین ضامن بلوچ
اے نبشتانک مزن نامیں لاتینی امریکی زانتکارانی لێکهاں
تپّاسان ءَ فلسفه ءِ پجّارے گیشّینیت ءُ همے پجّار ءِ رِدءَ لاتینی امریکی فلسفه
ءِ سرا تْران کنت۔ تْران زانتکارانی لێکهاں یکرِد کنان ءَ توجیلے سازیت که فلسفه
چه درامدیں لێکهانی مهتاجی ءَ هوار وت دوستی ءِ پهر ءَ چون رَکِّت کنت۔ ماں اے
نبشتانک ءَ لێکهءُفکر ءُ جیڑه، هر دو لاتینی امریکی اَنت ءُ لاتینی امریکه ءِ بابت
ءَ اَنت۔ پمیشکا هما زانتکارانی لێکهءُفکر زُورگ بوتگ اَنت که لاتینی امریکی اَنت
ءُ جیڑه هم هما زُورگ بوتگ که لاتینی امریکه ئیگ اَنت بلئے نبشتانک ءِ فکری رێچ ندکار ءِ وتیگ اِنت۔
بود که وتا مه دْروهیت
ءُ بےنبست مه بیت
چیزانی پهمگ ءِ درگت ءَ اگاں پهمندگی که وتا مه دْروهیت،
بےنبست مه بیت، گوں وزمے ءَ کساس په هر کس ءَ یک وڑا به مانیت ءُ په جهان ءَ
مُتبادلیں فکرے دیان ءَ مُهتبر (authentic) به
بیت، گڑا اے وڑیں پهمندگی فلسفه گْوشگ بیت۔ چوش هم گْوشت کنئے، فلسفه هما پهمندگی
اِنت که وتی تها یکشلی داریت، چه جیڑهاں نه سِسِتگ ءُ گوں وزمے ءَ جیڑهانی یکشلیں
پهمے جهان ءَ سر کنت۔ بلئے زورے نه اِنت که
اے پهم انسان ءَ ساری ءِ پهمانی رَد کنگ ءُ نوکیں پهم ءِ زُورگ ءَ لاچار به کنت یا
نوکیں پهم ءِ رَد کنگ ءُ پێشی فکرانی زُورگ ءَ لاچار به کنت۔ بلکیں اے پهم یک بدلے
که هر هما جاه ءَ انسانی پهمندگی وتا دْروهگا اِنت آ یله کنگ به بیت ءُ یکشلیں پهم
زُورگ به بیت۔ اے ’’زُورگ‘‘ متبادلیں فکر گْوشگ بیت۔ اَنچوکه یونانی، فرانسی،
برطانوی ءُ جرمن فلسفه اَنت۔ اے فلسفه وتی زمینءُزمان ءِ هدّاں بند نه بوتگ اَنت۔
پمیشکا اے فلسفه همشوریں فلسفه (mainstream philosophy) گْوشگ
بنت که ھاکمی ءُ اَسر ھمیشانیگ اِنت، بِلّے که فلسفی اِشی ءَ یورپ یا وِسٹ ءِ
فلسفه گْوشنت۔ بلئے په دنیا ءَ همشوریں فلسفه اِنت۔
وهدے یونانی فلسفه ءِ نام کێت گڑا ارسٹوٹل ءِ نام هم
گِرَگ بیت، همے وڑا ماں فرانسی فلسفه ءَ ڈیکارٹ مزنیں نامے ءُ برطانوی فلسفه ءَ
ڈیوڈ هیوم هم هوار اِنت۔ ارسٹوٹل بِلّے یونانی یے اَت بلئے آئی ءِ هژدریئیں راستی[1]
ءِ فلسفه یونانی نه اِنت بلکیں جهانی اِنت۔ همے وڑا ڈیکارٹ ءِ سسا (mind) ءُ بدن (body) ءَ دو
جتائیں وجود سرپد بُوَگ[2]
ءُ آئی ءِ توجیل فرانسی نه اَت بلکیں جهانی اَت؛ ءُ هیومؔ ءِ یکین ءِ په وزم بےکچهی
بُوَگ ءِ سرا شک ءِ لیکه[3]
گوں وتی یکشلی ءَ برطانوی نه اَت بلکیں اے اوں جهانی اِنت۔[4]
اگاں ارسٹوٹل ءِ فلسفه یونانی، ڈیکارٹ ءِ فرانسی ءُ هیوم ءِ فلسفه برطانوی پمێشکا
گْوشگ بُوَگا اِنت پرچاکه ارسٹوٹل یونان ءَ، ڈیکارٹ فرانس ءَ ءُ هیوم برطانیه ءَ
ودی بوتگ۔ نوں هر هما فلسفی که لاتینی امریکه ءَ پیداک بوتگ یا لاتینی امریکه ءَ
بوتگ، آیانی فلسفه لاتینی امریکی فلسفه گْوشگ به بنت۔ بلئے هر دێں که هژدریئیں
راستی ءِ فلسفه ءِ سرا تْران بیت گڑا ارسٹوٹل یونانی گْوشگ ءُ آئی ءِ نام گِرَگ
نه بیت ءُ همے وڑا اێدگه فلسفیانی۔ اشی ءِ مانا همیش اِنت که فلسفه زمینءُزمانی نه
بیت، بلکیں وتی فکری یکشلی ءَ جهانی نسبت داران ءَ گوں وزمے ءَ جهانی بیت۔ اے وڑیں
ساهتاں، آ فکرانی چے ارزشت مانیت که انسانی مُچی ءَ گێگ کنان ءَ آیانی زندمان ءَ
یکشلیں رهبندے داتگ اِش یا دیگا اَنت، همے یکشلی ءَ آیانی پهمندگی ءَ آ نه دْروهتگ
ءُ بلکیں په هر کس ءَ یک وڑا راست منتگ۔ اے نبشتانک همے جیڑهانی سرا لاتینی امریکی
فلسفه ءِ سرشون ءَ تْران کنت۔
زانت منی هاکم ءَ بْراهیت، ءُ سرکشی منا
ماں لاتینی امریکه ءِ فلسفه ءِ تْران ءَ وهد، سال ءُ
زمانگ دیمءَ کنگ ءُ چارگ به بنت گڑا اولسرا ماں اێبرو زروانبُرّ (Ibero peninsula) ءَ دیما اَتکگیں فکر ءُ لێکه په لاتینی
امریکی فکر ءُ فلسفه ءِ نام ءَ نه تهنا گلائگ بوتگ اَنت بلکیں ’لاتینی امریکی
فلسفه ءِ زَگریں شکل گْوشگ بوتگ اَنت‘[5]۔
البته اێبرو امریکی فکر ربیدگی رنگ وَ دارنت، بلئے ’هما بار که اێبرو ءِ کوپگان
اَت آ عیسائی فلسفه اَت‘[6]
ءُ اے بار ءِ وسیله پاکیں کتاب ءَ یونانی فلسفه ءِ همدپی ءَ جهانی گْوشگ[7]
ءِ فلسفه اَت[8]۔ اے میراس چه اسپین ءَ
اتکگ اَت[9]۔
ماں لاتینی امریکی نبشتاهاں اِشی ءِ بهر تهنا ده درسد اَت[10]۔
پدا هم اِشی ءِ فلسفیانه پهناتانی چارگ ءَ پد اے فلسفهے گْوشگ نه بیت بِلّے که سما
ءُ سنگینی ءِ بروَرد اِنت۔ بلئے اِشی ءِ ساده ءُ ناگتێن بُوَگ اِشی ءَ گوں نگدی
فلسفه ءَ هچ رنگ ءَ پیم نه کنت[11]۔
اێبرو لێکه ءَ فکرئِے کنئے یا پاکیں کتاب ءَ یونانی فلسفه ءِ همدپی ءَ جهانی گْوشگ
ءِ عیسائی فلسفه ئِے، اے اسپینی میراس لاتینی امریکه ءِ اولی فلسفیانه بهر اَت ۔۔۔
داں نوزدهمی کْرن ءَ اے فلسفه برجاه منتگ ات[12]۔
بنیادی نازاهریں راستیانی بُن ءُ بیهانی زانگ[13]
ءِ سوال همے مکتب ءِ رِدءَ چارگ ءُ جواب کنگ بوتگ اَنت[14]۔
بلئے عیسائی فلسفه په لاتینی امریکیاں اَنچیں فکرے اَت که زورانسریں هاکم ءَ وتا مهکم
کنگ ءِ پُشت ءَ داتگ اَت[15]،[16]۔
زورانسریں هاکم ءِ داتگیں فکر په فلسفه سازگ ءَ دلواه نه اِنت[17]۔
نوزدهمی کْرن ءَ لاتینی امریکی ملکانی چه اسپین ءَ سِدَگ ءَ گوں، عیسائی فلسفه ءِ
بگیر ءَ گْوشئے آشوبے چست بوت ۔۔۔ اے دومی زمانگ اِنت که اے زمانگ هما فلسفهانی
زمانگ بوت که آ فلسفه زاهریں کدرت ءَ سرجمیں راستی یے زاننت[18]
ءُ راستی هما اِنت که گندگ، بوه چِنگ، دست جنگءُمارگ، اِش کنگ، چَشگ بزاں گوں تجربهاں
سدک[19]
بیت‘[20]۔ سدکیں تجربه ءِ لیکه چو آجوئی ءَ زُورگ بوت[21]۔
بلئے بنیادی نازاهریں راستیانی بُن ءُ بیهانی زانگ ءِ سوالانی درگت ءَ گوں سدکیں
تجربه ءِ لیکه ءَ لاتینی امریکی فلسفه ءِ تمردی پشومان اَت[22]۔
نازاهریں راستیانی بُن ءُ بیهانی زانگ ءِ سوالانی جواب کنگ ءَ سدکیں تجربه ءِ لیکه
ءِ جاه فکرشناسیں[23] فلسفه ءَ چو یک پدکردے ءَ
آ اوں اسپانوی زبان ءَ گِپت[24]۔
اے زمانگ ءَ جرمن فلسفه ءِ اَسر هست اَت۔ لیبنیز، کانٹ ءُ هیگل ءَ پد فینومِنولوجی
(phenomenology) ءَ هم جاهے رست[25]۔ اے فلسفه ءِ رِدءَ سهرائیں چیزاں انسان هما وهد
ءَ زانت کنت وهدے انسان ءِ سما (consciousness) ءَ
بیا اَنت یا انسان آیاں سما به کنت۔ فکرشناسی ءِ دیم ءِ دارگ ءَ برگسَن ءِ وجدان
ءِ فلسفه ءِ سرا هم زور دَیَگ بوت۔ بلئے اے شریں وڑے ءَ سوبین نه بوت۔ پرچاکه فکرشناسی
ءِ رِدءَ جهان زندگیں کُلے (totality)۔ اے
فلسفه ءِ مزنیں تْران، نفری بُوَگ، ارادهی ساچشت، گیدیئیں راستی، شخصیت ءُ هدا
اِتنت[26]۔
جرمن فلسفی ڈلتهے، شلر، هسرل ءُ هرٹمین ءِ اَسر هست اَت که انسان ءِ زانگ ءِ درگت
ءَ الکاپیں وڑے ءَ شخصیت شُناسین (personalist) اِتنت
ءُ انسان ءَ سرجم ءَ چارگا اِتنت[27]۔
پدا هم یکشلا دُراه سدکیں تجربه ءِ لیکه ءِ سرا بیڑگ برگا اِتنت[28]۔
فرانسی فلسفه هم (اَنچوکه ڈیکارٹ، روسو ءُ اێدگرانی فکر ءُ لێکه) بےاَسر نه اَت[29]۔
سدکیں تجربه ءِ لیکه ءِ زور پْرشتگ اَت ءُ آ چه اے چیزاں ناوش اِتنت که انسانی
سسا ءِ تاکت ڈالچار کنگ به بیت ءُ زند ءِ رهبند چو مشینی کارگُزاریانی سرشون ءَ
چارگ به بنت ءُ انسانی سما، فکر ءُ مارشتانی بُنزه ءَ انسانی کردار (behaviour) سرپد بُوَگ[30]،
ابید اِشی ءَ ھچ۔ لاتینی امریکی فلسفه ءَ گوں شدت ءَ کدر ءِ راستی ءُ راجمانی
فلسفه ءِ سرا دلگوشی داشت۔ وجودیت ءَ هم همے زمانگ ءَ جاگه کُت[31]۔
ماں نارتھ امریکه ءَ ولیم جیمس ءِ اسر ھم پێسله دار اِتنت[32]۔
ناگتاں جدلیاتی مادیت ءَ هم جاگه کُت[33]۔
پدا راجمان ءِ اندری چِستءُایرانی درگت ءَ زبان ءُ انسانی سْیادی ءِ سرشون ءَ
سائنسی فکشن ءَ سر زاهر ءَ رواج گِپت ۔۔۔
دیما راجمان ءُ راجمانی بُنگپاں گوں یک ربیتے ءَ همگْرنچ کنگ ءِ لیکه، پوسٹ
ماڈرنزم ءُ ڈی کنسٹرکشن ءَ ماں لاتینی امریکه ءَ دراهیں تب بدل کُتگ اِتنت[34]۔
فلسفه ءَ اے سفر ماں دیمروی کُتگیں مُلکاں بُرتگ ءُ یک
’شریداریں گفتمانے‘[35]
آؤرتگ۔ فکرے اگاں همے شریداریں گفتمان ءَ پیم به بیت گڑا فلسفیانه به بیت ناکه نه
بیت۔ ’فلسفیانه بُوَگ ءِ متلب اِنت گوں شریداریں گفتمان ءَ فکرے ءِ همشور بُوَگ‘[36]۔
همشور بوتگیں بزاں ’رواج گِپتگین‘۔ یورپ ءَ فلسفه ءِ وسیله ءَ وتی تجربه دنیا ءَ
داتگ اَنت[37]۔
درد اِش اِنت که لاتینی امریکه ربیدگی رِدءَ روبرکتی
راجمانانی مهتاج اِنت۔ چه اے مهتاجی ءَ اے گپ ءِ امکان هلاس اَنت که گوں وتی شَریاں
لاتینی امریکی فلسفه به مانیت[38]۔
رواج گِپتگین ءَ رواج دیگ ءِ چِستءُاێراں یا ماں شریداریں گفتمان ءَ همشوری ءَ
اسپانوی ءُ پرتگیزی زبان ءَ نبشتهئیں فلسفه په لاتینی امریکه ءَ تچک ءَ کردے پیلو
کنگ ءَ سوبین نه بوتگ[39]۔
اے درگتءَ فکری رِدءَ اگاں چیزے مَنتگ آ لاتینی امریکی فلسفه ءِ ’اێردستی ءِ سوز‘[40]
اِنت۔ جنجال اِش اَت که لاتینی امریکیاں روبرکتی فلسفه ءِ وڑا فکر کنگ آدت کُتگ
اَت بلئے پدا هم وتی جهگیریں فکرانی نه بُوَگا گوں [درامدیں] فکراں بےمُراد پهمگا
اِتنت[41]۔
درامدیں فکر ءُ فلسفه په آیاں نوکیں تُن اِتنت۔ وهدے زانگ ءِ سکیں واهش په نوکی
ءَ تُنے جوڑ به بیت گڑا آ په چیزے ءِ زانگ ءِ بدلءَ په مالومدار بُوَگا چیزاں
الکاپ ءَ نه چاریت بلکیں اِشاں دگه رنگے ءَ بدل کنت ۔۔۔ ءُ درس ءِ گُشاد هم فیشن
ءَ کپتگیں تْراناں دیما نه رؤت[42]۔
درامدیں فکرانی رِدءَ وتی زنداب ءَ ٹهینگ بیگانگی
اِنت۔ اگاں وتی زنداب ٹهینگی اِنت گڑا ماں رواج گپتگین ءُ همشوریں گفتمان ءَ
شریدار نه بُوَگ سرکشی اِنت۔ نوں په اێردست ءَ چے بْراهیت، آیا رواج گپتگین ءَ
وتی کنگ ءُ زانتکار بُوَگ یا چه رواج گِپتگین ءَ درآیگ ءُ سرکش بُوَگ؟ نوبت اِش
اَنت که دری فلسفهانی زُورگ ءَ گوں لاتینی امریکی فلسفه ءِ درشان مانگیشِّتگ اَت۔
پمیشکا همے مانگیشِّتگیں درشان ءَ چاران ءَ اے پێسله کنگ گْران اِنت که لاتینی
امریکی فکر کجام فلسفه ءَ جاه کنت‘؟[43]۔
سرکشی یک هسابے ءَ ’ڈی کالونائز‘[44]
بُوَگ اِنت البته ’زُرتگیں فلسفهانی یله دیگ ءُ چه رواج ءَ درآیگ یکے وَ گْران
اِنت ءُ فکری آدت ءِ پْروشگ زانتکاراں تکلیف هم کنت‘[45]۔
پهمندگی ءِ بهر ءَ انسان بےهدا نه اِنت
لاتینی فلسفه ءَ اگاں یک نسلی (ethnic) فلسفهے گْوشئے ۔۔۔ گڑا جیڑہ اِش اِنت که وتی
سرجمیں بندپتر ءَ نسل یکے نه اِنت بلکیں بهرءُبانگ اِنت[46]۔
دگہ یک جیڑہے اِش اِنت کہ فلسفہ ءَ نسلی کنگ بزاں چہ جہانی گُپت ءَ پدمانگ اِنت۔ چونائیا
ھم فلسفیانه گُپت اگاں جهانی گُپت مه دارنت پدا هم بنت په جهان ءَ۔ اے وڑا انسانی
پهم یک گچینی هدّءُبندے ءَ آزات مانیت۔ اِدءَ مانشت آئی ءِ جْوانی ءِ مانزمان
بیت؛ ءُ گوں آزاتی ءَ آ ای٘دگه بُنگپاں نسبت ءُ سْیادی داریت، پدا پهمگ ءِ وزمے
ٹَهیت۔ فلسفه ءَ نسلی کنگ بزاں چه اِشاں زبهر بُوَگ[47]۔
دومی: مایا فو٘ک کاسمولوجی (Maya folk cosmology)
لاتینی امریکی مردمانی بهرے لیکگ به بیت گڑا باید اِنت چونائیں فلسفه ءَ لاتینی
فلسفه هوار کنگ به بیت[48]۔
چه اِشی ءَ نسلی بُوَگ ءَ گوں آ هر هما چیزاں چه زبهر بُوَگءَ اَت، نوں زبهر نه
بیت بلکیں متبادلیں فکرے دات کنت[49]۔
آئی ءِ ربیدگی، راجمانی ءُ بندپتری[50]
دلیل چارگ به بیت که چه همیشاں آ ’زبهر نه بُوَگءَ‘ چون سَدک به کننت[51]۔
اے وڑا لاتینی فلسفه مهکم ءَ جهانی هم بیت ءُ مهتبر مانیت۔ مهتبر هما کیلو بوت کننت
که ربیدگ ءَ ساڑاتگ اَنت ۔۔۔ دوهزار پنچ سد سال ءِ رهگیر ءُ گچینی بندپتر هم اَسلی
(original) گْوشگ بیت[52]۔
بُندپتری پُشدر ءَ چارگ پمیشکا الّمی اِنت که گیشّواری بے رهبند مه بیت[53]۔
فلسفهے مهتبر هما وهد ءَ گْوشگ بیت وهدے آ مُچانکی (اجتماعی) زور ءِ گهگیری ءِ
بود ءُ تاکت داریت، زور ءَ داشت به کنت، وتی وڑا وتی رهبندانی سرا کاربند ءُ اسلی
به بیت[54]۔
جهانی بُوَگ ءِ متلب: زیبائی، هیرواهی، راستی ءُ انسانی ابرام ءِ ماناهاں شوهازگ۔
اگاں اشاں یکجاه به کنئے ءُ به سازئے یا پد به جنئے گڑا گپ وت جهانی بیت[55]۔
سێمی: یا فلسفه ءِ پجّار ءَ بدل کنگ بہ بیت که ’راستی بندپتری ریچے داریت ءُ
راجمانی گْواچن ماں فلسفیانه لیکهاں درانگاز بنت۔ فلسفی ماں راجمانی گْواچن ءَ وتی
جند ءِ هالتاں الّم به تپّاسیت ءُ وتی سیادیاں چه کدرت، اێدگه مردم ءُ انسانیت ءَ
بُه زُوریت‘[56]۔ فلسفه ءِ تجریدی جیڑه چه
لاتینی امریکی مردمانی هالتاں چارگ به بنت[57]
یا هما بُنبهر که لاتینی امریکه ءِ مولءُمراداں دیم ءَ برنت لازم اِنت که چه همایاں
فکر کَشَّگءُزُورگ به بیت[58]۔
گڑا لاتینی امریکه ءِ مردمانی جیڑه ءُ هب هم فلسفیانه بنت[59]۔
لاتینی امریکیانی جند ءِ هالت، همودا چه اشی ءِ سْیادی زُورگ بوتگ اَنت آ بُنزه
ءُ آیانی تجریدی جیڑه ءُ هب په آیاں فکری متاه ماننت که په فلسفه ءَ درکار اَنت
ءُ اے درگت ءَ همنچو فلسفه که دست گِرَگ بُوَگا اَنت الّم اِنت که مهلوک ءِ هب (یک
وڑیں راجی واهگ) ءَ درشان به کننت[60]۔
گڑا لاتینی فلسفه دیم ءَ کێت۔ اِشی ءِ شری همیش بیت که فلسفه ڈن ءَ نه چاریت ءُ
اێردستی سوز ءُ نوکی ءِ تُن ءَ آزات بیت۔ توک ءَ چاریت که ما کئے اِیں ءُ همیشی
ءَ دلبڈی دنت[61]۔ فلسفه وتی فکرانی رِد ءَ
هاکم ءِ داتگیں فکر ءَ در کی٘ت بزاں ڈی
کالونائز بیت۔
البته اے وڑ کنگ ارزان نه اِنت[62]۔
البته لاتینی امریکی فلسفه چه مچانکی پجارانی گروناکی ءُ مستی ءَ هوار راجدوستیں هدوناکیاں
(nationalistic
enthusiasm) رکگی
اِنت[63]۔
پرچاکه اێردستیں سوز، نوکی ءِ تُن، راجدوستیں هدوناکی ءَ لاتینی امریکی فکر چه هرکسی
چماں اندیم کُتگ[64]۔ پرچاکه اێردستیں سوز،
نوکی ءِ تُن، راجدوستیں هدوناکی ءِ هاسل ءَ هونواریں فکر (monstrous idea) جهه جننت[65]۔
چه اِشاں رَکگ ءِ سیت همیش بیت که اے وڑی ءَ فلسفه وتی ربیدگ، بندپتر وهد ءُ جاه
ءِ بنگپ بیت[66]۔ فلسفه اگاں فلسفه اِنت
وتی ربیدگ، ربیت، رواج ءِ اندر ءَ[67]۔
لاتینی امریکی فلسفه هست، په اشی ءَ لازم اِنت که لاتینی امریکی فلسفه ءِ بُندپتر
ءُ هستیں بستار شریں وڑے ءَ چارگ به بنت[68]۔
چونائیا اسلی ربیتانی مانگ یا بُوَگ هندی رِدءَ فلسفیانه بُوَگ ءَ ارزشت دارنت[69]۔
مهتبری په بندپترشناس ءَ ربیدگ، ربیت ءُ وهد ءُ جاه ءِ شناسگ اِنت۔ فلسفی ءَ په مهتبر
بُوَگا اے جیڑهانی سرا هیال گْور کنگی اِنت ءُ وتی اِلم ءِ وزم کار بندگی اِنت[70]۔
فلسفه جهانی مه بیت پدا هم بیت په جهان ءَ
لاتینی امریکی فلسفه ءِ جهانی بُوَگ ءِ دو راه اَنت۔
یکے اگاں آ زیبائی، هیرواهی، راستی ءُ انسانی ابرام ءِ مانا ءَ بُه شوهازیت ءُ اے
بنگپاں یکجاه به کنت ءُ به سازیت یا پد به جننت گڑا گپ وت جهانی بیت[71]۔
بلئے اِدءَ الّمی اِنت که بُنگپ ’بُندپتری پُشدرے ءَ چارگ به بیت ناکه ماناهانی
گیشّواری بےرهبند بیت[72]
۔۔۔ مسال ءِ گپ ءَ اگاں پلێٹو ءِ آئیڈیاز یا فارم ءِ لیکه ءَ بندپتری پُشدر ءَ مه
چارئے اے مئے همزمانگیں دؤر ءِ فریم ورک ءَ بےسنچ مانیت[73]۔
چوشیں هم زانتکار هست که آیانی رِدءَ پلێٹو ءِ لیکه مئے زمانگ ءَ هم راست اَنت ءُ
سنچ دارنت۔ آ چونائیا آئی ءِ ’فکر ءَ ’مرے زمانگ ءِ هساب ءَ دوبر گیشّوار ءُ
دوبر سازگا اَنت‘[74]۔ دومی راه لبز ءُ ماناهانی
ریشگانی زانگ ءِ هنرکاری اِنت۔ لبز ءُ ماناهانی ریشگانی زانتکارے بُه گْوشیت که
دوبر گیشّواری ءُ دوبر سازی لبزانی بُوَگا اِنت۔ ’لبز بندپتری بار دارنت ءُ فلسفه
الّما گوں لبزاں درانگاز بیت، گڑا اے هساب ءَ هچ فلسفیانه جیڑه تچک ءَ چه اندر ءَ
جهانی نه اِنت‘[75]۔
آسری دانک
[1] هژدریئیں
راستی چونائیا سێلوجزم (syllogism) ءِ گْونڈ گپتگیں مانا اِنت۔ سێلوجزم ءِ رِد ءَ یک دلیلے ءَ دو گُپت بنت ءُ یک آسرے بیت۔ یک گُپتے
جهانی بیت ءُ دگه یکے گچینی بیت (گچینی: چیزے ءِ بابت ءَ گوں جهانی بُوَگ ءِ نسبت
ءَ)۔ چه اِشاں یک آسرے کَشگ بیت۔ اے وڑا آسر ءُ گُپتانی میان ءَ یکشلیں سْیادی
یے بیت۔ آسر راستیں گُپتانی رندگیری ءَ هژدری ءَ راست بیت۔
[2] سسا ءُ بدن دو جتائیں جوهر
اَنت، سسا ءِ جوهر فکر کنگ اِنت ءُ جسم ءِ جوهر رُدگ ءُ ڈُرگ۔ هر دو وجود گوں یک
دومی ءَ وتی جوهر ءِ رِدءَ جتا اَنت بلئے سْیادی دارنت۔
[3] چیزے ءَ گوں یکین ءُ بےکچهی ءَ زانگ ءِ درگت ءَ وزمی (methodic) رهبندانی کار گِرَگ ءُ وزم ءَ سوگه ءُ راست سرپد بُوَگ۔ همے وزمی
رهبندانی انکار ءِ سرا شک کنان ءَ هیوم ءَ وتی فلسفه دیما آؤرتگ که هیوم ءِ شَکپسندی
(skepticism) گْوشگ بیت۔
[4]Susana Nuccetelli, “Is
Latin American Thought Philosophy,” Metaphilosophy 34, No. 4 (July
2003), p. 529
[5] Risier
Frondizi, “Is there an Ibero-American Philosophy,” Philosophy and
Phenomenological Research, 9, No. 3 (March, 1949), p. 347
[6] Risier
Frondizi, “Is there an Ibero-American Philosophy,” p. 348
[7] گالبندی رِدءَ اِشی ءَ اسکولسٹکزم (scholasticism)
گْوشنت۔ اے مکتب گیشتر عیسائی دین ءِ مُلّاهاں په دین ءِ دیمپانی ءَ کاربستگ۔
یونانی فلسفه ءِ رِدءَ آیاں وتی پاکیں کتاب ءِ جهانی گْوشگ ءِ جُهد کُتگ۔ بزاں
وتی پاکیں کتاب ءَ یونانی فلسفه ءِ همدپی ءَ جهانی گْوشگ ءُ وتی دین ءِ دیمپانی ءَ
دلیل داتگ۔
[8] Risier
Frondizi, “Is there an Ibero-American Philosophy,” p. 348
[9] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” Ethics, 72, No. 3 (April, 1962),
p. 197
[10] Risier
Frondizi, “Is there an Ibero-American Philosophy,” p. 347
[11] Risier
Frondizi, “Is there an Ibero-American Philosophy,” p. 345
[12] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” p. 197
[13] گالبندی رِد ءَ اِشی ءَ میٹافزیکل سوال گْوشنت، بزاں هما سوال که
اَنچیں راستیانی بابت ءَ اَنت که آ راستی زاهری نه اَنت، گوں
انسانی تجربه (گندگ، بوه چِنگ، دست جنگ ءُ مارگ، اِش کنگ، چَشگ) ءَ زانگ نه بنت
بلکیں وجود یا راستی ءِ بُن ءُ بیھ ءَ زانگ۔
[14] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” p. 198
[15] گالبندی ردءَ اے وڑیں فکر ءَ کالونیل فکر گْوشنت، بزاں زورانسریں هاکم ءِ داتگیں فکر ءُ لیکه، چه همایانی کاربندگ ءَ هاکم ءَ وتا مهکم
کُتگ۔
[16] Leopoldo
Zea, “Philosophy and Thought in Latin Philosophy,” Latin American Research
Review, 3, No. 2 (1968), p. 05
[17] Susana Nuccetelli, “Is
Latin American Thought Philosophy,” p. 526
[18] گالبندی رِد ءَ اِشی ءَ نیچرلزم (naturalism) گْوشنت
[19] گالبندی
رِد ءَ اِشی ءَ پوزیٹیوزم (positivism) گْوشنت۔ ما اِشی ءَ سدکیں تجربه ءِ
لیکه گْوشت ءُ گْونڈ گپت کنیں۔
[20] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” p. 197
[21] Leopoldo
Zea, “Philosophy and Thought in Latin Philosophy,” p. 5
[22] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” p. 198
[23] راستی ءُ وجود وتی گْواچن ءَ فکرے ءِ برورد اَنت۔ فکر چه هر وجود
ءُ راستی ءَ ساری اِنت۔ گالبندی رِدءَ اِشی ءَ آئیڈیلزم (idealism)
گْوشنت۔ ما اِشی ءَ فکرشناسی گْوشت ءُ گْونڈ گپت کنیں۔
[24] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” p. 198
[25] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” p. 198
[26] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” p. 199
[27] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” p. 199
[28] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” p. 199
[29] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” p. 197
[30] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” p. 199
[31] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” p. 198
[32] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” p. 198
[33] Auther W. Munk, “The
Spirit of Latin American Philosophy,” p. 198
[34] Carlos
Pereda, “Latin
American Philosophy: some vice,” The Journal of Speculative Philosophy, 20,
No. 3 (2006), p. 194
[35] Carlos
Pereda, “Latin
American Philosophy: some vice,” p. 195
[36] Carlos
Pereda, “Latin
American Philosophy: some vice,” p. 195
[37] Leopoldo
Zea, “Philosophy and Thought in Latin Philosophy,” p. 15
[38] Susana Nuccetelli, “Is
Latin American Thought Philosophy,” p. 525
[39] Carlos
Pereda, “Latin
American Philosophy: some vice,” p. 193
[40] Carlos
Pereda, “Latin
American Philosophy: some vice,” p. 193
[41] Carlos
Pereda, “Latin
American Philosophy: some vice,” p. 194
[42] Carlos
Pereda, “Latin
American Philosophy: some vice,” p. 194
[43] Susana Nuccetelli,
“Latin American Philosophy,” p. 343
[44] Carlos
Pereda, “Latin
American Philosophy: some vice,” p. 194
[45] Carlos
Pereda, “Latin
American Philosophy: some vice,” p. 195
[46] Susana Nuccetelli,
“Latin American Philosophy,” p. 344
[47] Susana Nuccetelli,
“Latin American Philosophy,” p. 344
[48] Susana Nuccetelli,
“Latin American Philosophy,” p. 344
[49] Susana Nuccetelli,
“Latin American Philosophy,” p. 345
[50] Susana Nuccetelli,
“Latin American Philosophy,” p. 345
[51] Susana Nuccetelli,
“Latin American Philosophy,” p. 345
[52] Oscar
Marti, “Is there a Latin American Philosophy”, Metaphilosophy, 14, No. 1
(January 1983), p. 47
[53] Oscar
Marti, “Is there a Latin American Philosophy” p. 49
[54] Oscar
Marti, “Is there a Latin American Philosophy” p. 47
[55] Oscar
Marti, “Is there a Latin American Philosophy” p. 49
[56] Oscar
Marti, “Is there a Latin American Philosophy” p. 50
[57] Susana Nuccetelli, “Is
Latin American Thought Philosophy,” p. 528
[58] Leopoldo
Zea, “Philosophy and Thought in Latin Philosophy,” p. 10
[59] Susana Nuccetelli, “Is
Latin American Thought Philosophy,” p. 528
[60] Leopoldo
Zea, “Philosophy and Thought in Latin Philosophy,” p. 10
[61] Carlos
Pereda, “Latin
American Philosophy: some vice,” p. 194
[62] Carlos
Pereda, “Latin
American Philosophy: some vice,” p. 195
[63] Carlos
Pereda, “Latin
American Philosophy: some vice,” p. 195
[64] Carlos
Pereda, “Latin
American Philosophy: some vice,” p. 195
[65] Carlos
Pereda, “Latin
American Philosophy: some vice,” p. 195
[66] Oscar
Marti, “Is there a Latin American Philosophy,” p. 49
[67] Oscar
Marti, “Is there a Latin American Philosophy,” p. 50
[68] Susana Nuccetelli, “Is
Latin American Thought Philosophy,” p. 525
[69] Susana Nuccetelli, “Is
Latin American Thought Philosophy,” p. 526
[70] Oscar
Marti, “Is there a Latin American Philosophy,” p. 50
[71] Oscar
Marti, “Is there a Latin American Philosophy,” p. 49
[72] Oscar
Marti, “Is there a Latin American Philosophy,” p. 49
[73] Oscar
Marti, “Is there a Latin American Philosophy,” p. 49
[74] Oscar
Marti, “Is there a Latin American Philosophy,” p. 49
[75] Oscar
Marti, “Is there a Latin American Philosophy,” p. 49
No comments:
Post a Comment